مژده‌ی مداوم بهار عربی

شری برمن( فارن افرز): با سقوط هر چه بیشتر سوریه به جنگ داخلی‌ای عمیق، ورود ارتش مصر برای ساقط کردن دولت منتخب و روزبه‌روز اقتدارگراتر کشور، و پیشرفت‌های سیاسی اندک در دیگر نقاط منطقه، روزهای اولیه و پرامید بهار عربی بدل به خاطره‌ای دور و محو شده‌اند. بخشی از بدبین‌ها می‌گویند که این وضعیت باید به بازبینی مثبت نظم اقتدارگرایانه‌ی پیشین منجر شود و دیگران به این نتیجه رسیده‌اند که لیبرالیسم مهم‌تر از دموکراسی است و پیشنهاد قربانی‌کردن دومی را برای رسیدن به اولی می‌دهند. همچنین دیگرانی- که احتمالاً در غرب در اکثریت  قرار دارند- سرشان را به تأسف تکان می‌دهند و مشکلات را به عوامل منحصر به منطقه مثل مذهب و فرهنگ سیاسی ربط می‌دهند و ادعا می‌کنند که جریان‌های اخیر نشان می‌دهند اعراب، یا به شکل کلی‌تری مسلمان‌ها، برای آزادی سیاسی آماده یا مناسب نیستند.

ترس از رخدادهای خاور میانه مشروع است، اما تحلیل عمومی علت‌ها و پیامدهایش  بی‌معنی است. در واقع توسعه‌ی سیاسی در جهان واقعی به همین شکل است و هر کسی که منتظر پیشرفتی نرم، سریع و خطی از استبداد به دموکراسی لیبرال است، یا ساده است یا احمق. کشورهای زیادی در سرتاسر جهان در سده‌های اخیر گذار دموکراتیک را تجربه کرده‌اند و تقریباً هیچ کدامشان این تجربه را بدون تلاطم، تأخیر و پسرفت از سر نگذرانده‌اند. همه‌ی دموکراسی‌های صنعتی پیشرفته مشکلاتی در گذاشته داشته‌اند که به راحتی با وضعیت کشورهایی مثل تونس، مصر، لیبی و حتی سوریه قابل مقایسه‌اند،  و این جهل محض یا تعصب است که چنان الگوهای تاریخی را نادیده بگذاریم.

اشتباه بنیادینی که بیشتر تحلیل‌گران در مورد بهار عربی مرتکب می‌شوند، دست کم گرفتن مقیاس، حوزه و خطر اقتدارگرایی است. استبداد فراتر از نظم سیاسی است؛ سیستمی اقتصادی و اجتماعی است که به اغلب جنبه‌های زندگی یک کشور نفوذ می‌کند و ریشه‌هایی عمیق در تعداد زیادی از نهادهای رسمی و غیررسمی دارد. بنابراین دستیابی به لیبرال دموکراسی به سادگی تغییر خطوطی روی دیاگرام سیم‌کشی سیاسی نیست، بلکه شامل حذف میراث اقتدارگرایی در جامعه، اقتصاد و فرهنگ هم هست که تقریباً همیشه فرایندی به شدت دشوار، طاقت‌فرسا و دنباله‌دار است. در واقع این فرایند در بیشتر بخش‌های اروپای غربی تا نیمه‌ی دوم قرن بیستم روی نداد و به همین دلیل است که بیشتر تجارب دموکراسی اولیه، ناقض یا شکستی کامل بوده‌اند. این روند هنوز در همه‌ی اروپای شرقی و روسیه تکمیل نشده است.

ممکن است عده‌ای بگویند قبول است و بیشتر کشورها آغازی دروغین یا مشکلاتی با دموکراتیزاسیون داشته‌اند. چرا این باید باعث شود در مورد رویدادهای کنونی مصر به شیوه‌ی دیگری فکر کنیم؟ به خاطر اینکه آن آغازهای دروغین و مشکلات، بی‌نظمی و هرج و مرج و حتی گاهی خشونت، بخشی ذاتی و اغلب لازم از فرایندی بودند که در نهایت اقتدارگرایی را از میان برد و راه را برای دموکراسی لیبرال باز کرد. وضعیت امروز خاور میانه، نه اشکالی در توسعه‌ی سیاسی بلکه یکی از ویژگی‌های آن است. تاریخ نشان می‌دهد که دموکراسی غیر لیبرال غالباً پیش‌درآمد دموکراسی لیبرال است. اتفاقی که بارها افتاده است این است که کشور با رژیمی غیردموکراتیک آغاز می‌کند، از مرحله‌( یا مراحل)  تجربه‌ی دموکراسی حداقلی یا غیرلیبرال گذر می‌کند و در نهایت در قامت دموکراسی لیبرال منسجمی ظهور می‌کند. تقریباً همه‌ی تجارب دموکراسی اولیه در سراسر جهان غیرلیبرال یا شدیداً مسئله‌دار بوده‌اند و بیشترشان هم با پایانی بد همراه بوده‌اند. صرفاً بعد از نسل‌ها و تلاش‌های زیاد بوده است که بیشتر کشورها موفق به دستیابی به دموکراسی لیبرال منسجمی شده‌اند( حذف رفتارها و تمایلات ریشه‌دار غیردموکراتیک و ایجاد شیوه‌های جدید تفکر و عمل که بقا و شکوفایی دموکراسی لیبرال را ممکن می‌سازند).

این گفته‌ها به این معنی نیست که محمد مرسی رهبر خوبی برای مصر بود، یا شورشیان سوریه همه دموکرات‌های جفرسونی هستند، یا آینده‌ی روشن خاور میانه جایی در همین نزدیکی است. اما به این معنی است که مشکلات خاور میانه‌ی امروز، بیشتر از اینکه استثنا باشند، هنجار هستند و بیشتر از عوامل منحصر به خاور میانه‌ مثل قومیت، مذهب یا ایدئولوژی، با دشواری و پیچیدگی ذاتی برساختن رژیم‌های دموکراتیک لیبرال حقیقی دست و پنجه نرم می‌کنند. خلاص شدن از اقتدارگرایی فرایندی طولانی و نامطبوع است. در خاور میانه، حداقل این فرایند بالاخره آغاز شده است.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s