تهدید چابهار

این یادداشت در هفته‌نامه‌ی دولت و ملت منتشر شده است.

چند روز پیش، درست قبل از اینکه نخست‌وزیر پاکستان راهی اتاق عمل شود، نخست‌وزیر هند با او تماس گرفت و برای او آرزوی سلامتی کرد. این اولین باری نبود که نارندرا مودی در دوران نسبتاً کوتاه نخست‌وزیری‌اش حرکتی آشتی‌جویانه در برابر پاکستان انجام می‌داد. در دسامبر 2015 هم مودی در بازگشت از افغانستان به شکلی سرزده راهی پاکستان شد و با نواز شریف دیدار کرد. مودی در برابر پاکستان هم وجه تندخو و مبارزه‌جوی هند را به نمایش گذاشته است و هم دست مهر و دوستی را دراز کرده است. اختلاف هند و پاکستان البته اساسی‌تر از این است که مودی یا نواز شریف یا هر سیاستمدار منفرد دیگری بتواند بهبودی اساسی در وضعیت ایجاد کند و بوروکراسی‌های فرسوده و ناکارآمد دستگاه دیپلماسی در هر دو کشور و منافع چنددهه‌ای نهادهای متفاوت از اختلاف دو کشور هم عامل بازدارنده‌ی دیگری است. به وضوح رابطه‌ی دو کشور دارای سلاح هسته‌ای نزدیک ایران می‌تواند اثر زیادی روی ایران بگذارد. توافق چابهار بین هند و ایران و افغانستان هم از رابطه‌ی هند-پاکستان تأثیر می‌گیرد و هم بر روی روابط پاکستان با سه همسایه‌اش تأثیر می‌گذارد.

main-qimg-89ad11ea423f605f25a23669755db491

اگر تماس تلفنی مودی قبل از عمل نواز شریف را نمود وجه نرم، مهربان و صلح‌جوی هند در برابر پاکستان فرض کنیم، احتمالاً بشود سخنرانی مشهور مشاور امنیت ملی فعلی هند را هم نمود وجه سخت، خشن و ستیزه‌جوی هند در نظر بگیریم. آجیت دووال در سخنرانی‌ای که در فوریه‌ی 2014  در دانشگاه ساسترای هند ایراد کرد، به حمایت پاکستان از تروریسم و مخصوصاً حمله‌ی تروریستی خونبار مومبای در سال 2008 اشاره کرد و نه ضمنی و تلویحی، که آشکارا پاکستان را تهدید کرد و گفت «اگر یک بار دیگر حادثه‌ی مومبای اتفاق بیفتد، بلوچستان را از دست می‌دهید». پاکستان از دیرباز هند را به دست داشتن در اقدامات تروریستی و تلاش برای ناآرام کردن استان وسیع بلوچستان، واقع در غرب پاکستان، متهم می‌کند. این تهدید دووال می‌تواند تهدیدی توخالی و بدون ریشه‌ای در واقعیت باشد، اما جدی گرفتن این سخنرانی و نگرانی مقامات پاکستانی از چنین صحبت‌هایی کاملاً مشروع و به حق است. توافق چابهار، که جای پایی برای هند در مرزهای غربی پاکستان و در همسایگی استان بلوچستانش باز می‌کند، طبعاً مایه‌ی نگرانی سردمداران پاکستان است.

پاکستان از بدو تشکیل با تهدید بقا و نگرانی دائمی از سمت همسایگان روبه‌رو بوده است. این نگرانی بود که این کشور نسبتاً فقیر را به سمت دستیابی به بمب هسته‌ای سوق داد و باعث شده است که بودجه‌ی قابل توجهی به امور نظامی و امنیتی اختصاص داده شود. یکی دیگر از پیامدهای این ذهنیت، استفاده‌ی پاکستان از تمامی ابزارهای ممکن برای مقابله با نفوذ و رشد همسایگان بوده است: نزدیکی به عربستان سعودی، کمک به القاعده و طالبان افغانستان، جنگ با هند، توافق با گروه‌های تروریستی افراطی برای اجرای قوانین مورد نظرشان، پناه دادن به انواع و اقسام گروه‌های تروریستی در ستیز با کشورهای همسایه، از جمله جندالله و جیش العدل. رابطه‌ی پاکستان با گروه‌های تروریستی افراطی بالا و پایین زیادی داشته است. هر جا نیاز به ضربه زدن به همسایگان یا امتیاز گرفتن از هند و ایران و افغانستان بوده است این گروه‌ها به ابزار سیاست خارجی دولت اسلام‌آباد بدل شده‌اند و هر جا نیاز به کاهش فشارهای بین‌المللی و منطقه‌ای و دریافت کمک و سرمایه‌گذاری خارجی بوده است، پاکستان به سرکوب این گروه‌ها و حتی اعدام بدون دادگاه رهبران آنها پرداخته است. این گروه‌ها در مراحل ساخت بزرگراه دلارام-زرنج افغانستان نیز به یاری دولت پاکستان آمدند و حملات تروریستی متعددی را علیه این پروژه انجام دادند. اصلاً بعید نیست که پروژه‌های برآمده از توافق چابهار نیز با تهدیدهای برآمده از نارضایتی‌های ناشی از نگرانی‌های دولت پاکستان مواجه شوند.

ایران پس از سال‌ها انفعال دیپلماتیک و محدود شدن به دیپلماسی واکنشی، با استفاده از فضای مثبت ایجاد شده پس از توافق هسته‌ای در پی دیپلماسی فعال و گشودن مرزهای جدید و بازتعریف روابط گذشته است. مقاومت دولت‌های خوگرفته به وضع موجود در برابر تغییر و تلاش آنها برای حفظ وضع موجود، یکی از پیش‌بینی‌پذیرترین پیامدهای رویکرد جدید ایران است. برای عبور به سلامت از این مرحله، نیاز به ظرافت و مهارت دیپلماتیکی بیش از حد معمول است. برقراری روابط نزدیک اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و حتی امنیتی و نظامی با هند به سود ایران قرن پانزدهم هجری خواهد بود، اما حداقل تا زمانی که ایران از نگرانی‌های امنیتی در مرزهای غربی‌اش رها نشده است و از تنش‌های رابطه‌ی ایران با عربستان سعودی کاسته نشده است، تعمیق روابط با هند نباید همراه با اتخاذ مواضع تقابلی با پاکستان از سوی ایران شود. سفیر ایران در اسلام‌آباد، مهدی هنردوست، احتمالاً چنین محاسباتی را در ذهن داشت وقتی هفته‌ی گذشته در سمیناری در انستیتو مطالعات استراتژیک اسلام‌آباد درباره‌ی روابط ایران و پاکستان از امکان اضافه شدن پاکستان و چین به توافق چابهار صحبت کرد، در حالی که انگیزه‌ی هند از توافق چابهار اصلاً کنار گذاشتن پاکستان از معادلات منطقه است.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s