محمود عباس و جانشینانش

این یادداشت در هفته‌نامه‌ی دولت و ملت منتشر شده است.

محمود عباس، رییس دولت فلسطین، روزهای خوبی را پشت سر نمی‌گذارد. این البته اتفاق خاصی نیست. محمود عباس از همان زمانی که به قدرت رسید روزهای خوبی را پشت سر نگذاشته است. کاریزما و تجربه‌ی عرفات و اعتماد نیروهای گوناگون به او باعث شده بود رقبای داخلی‌اش به حاشیه روند و با رقابت جدی مواجه نباشد. محمود عباس اما آن قدر رقیب درونی و بیرونی دارد که کنار زدن همه‌شان ممکن نباشد. مشکل فقط عدم کاریزما و محبوبیت نیست. یک مشکل هم اینجاست که اگر محمود عباس به قوانین پایبند می‌ماند و اوضاع به شکل عادی پیش می‌رفت، حالا فلسطینی‌ها در حال تبلیغ و گفتگو بر سر انتخابات 2017شان بودند و از بحث‌های مربوط به تاج‌گذاری وارثان عباس و عرفات  خبری نبود. عباس با رییس‌جمهور یمن و رییس دولت اقلیم کردستان عراق یک شباهت عمده دارد. دوران قانونی ریاست جمهوریشان به پایان رسیده است اما همچنان بر سر ادامه‌ی حضورشان در قدرت می‌جنگند و حذف می‌کنند. محمود عباس باید در 2009 کنار می‌رفت، اما انتخاباتی برگزار نشد و عباس حالا در یازدهمین سال ریاست جمهوری چهارساله‌اش به سر می‌برد.

ریاست طولانی‌مدت عباس، که مثل عرفات از بنیان‌گذاران سازمان آزادیبخش فلسطین است و متعلق به نسل اول سیاستمداران فلسطین بعد از اشغال، نتیجه‌‌ی مثبت محسوسی برای فلسطینی‌ها در پی نداشته است. دوران او با اوج‌گیری اختلاف حماس و فتح، جنگ‌های چندگانه‌ی اسراییل علیه غزه، ادامه‌ی شهرک‌سازی‌ها و همکاری امنیتی بیشتر دولت فلسطین با اسراییل همراه بوده‌است.  در جاهایی مثل عضویت فلسطین در سازمان‌های بین‌المللی البته عباس نقشی مثبت داشته است و از بزنگاه‌ها برای پیشبرد بعضی حقوق حقه‌ی فلسطین استفاده کرده است. این اما کافی نیست. عباس 80 سال سن دارد و امکان کنار رفتنش-به شکل طبیعی یا غیرطبیعی(!)- احتمالی جدی است. دو سوم فلسطینی‌ها همین الان خواهان پایان کار عباس هستند. بر خلاف سال‌های آخر زندگی عرفات که شکی روی جانشینی عباس به جایش وجود نداشت، جایگاه محمود عباس حداقل تا این لحظه مدعیان اسم و رسم داری دارد.

498639_476800-mideast-egypt_quin

عباس در تقابل با حماس و نیروهای معترض جامعه‌ی مدنی فلسطین، از نیروهای امنیتی وابسته استفاده می‌کند که در همکاری با دستگاه امنیتی اشغالگران اسراییلی با بد و خوب می‌جنگند. در نظامی که بین فعالیت حزبی در فتح و کار دولتی مرز مشخصی وجود ندارد، نیروهای امنیتی و اطلاعاتی بدل به بازیگران سیاسی‌ای شده‌اند که به عباس برای تداوم قدرتش کمک می‌کند. نتیجه‌ی این امر، رشد مجید فرج، رییس فعلی سیستم امنیتی دولت خودگران فلسطین است که از چهره‌های مورد اعتماد عباس و به طور همزمان اسراییل به شمار می‌رود و سابقه‌ی تلاش‌هایش علیه حماس، او را بدل به گزینه‌ای مناسب برای اسراییل و آمریکا کرده است.

چهره‌ی دیگری که در چند سال گذشته مدام جنجال‌آفرینی کرده است محمد دحلان 54 ساله است. عباس در تلاش‌هایش برای حذف رقبای درونی، دحلان را از فتح اخراج کرد. دحلان به امارات نزدیک بوده است و با استفاده از روابط گرم امارات با مصر و اردن، به دنبال جذب حمایت این دو همسایه‌ی تأثیرگذار فلسطین هم رفته است. دحلان به دنبال اجبار عباس به استعفاست و امیدوار است بتواند فتح را متحد کند و با برگزاری انتخابات و شکست حماس تضعیف‌شده، به قدرتش مشروعیت داخلی نیز بدهد. عاملی که می‌تواند جلوی دحلان را بگیرد، درست مثل فرج، سابقه‌ی همکاری او با نیروهای اشغالگر است. دحلان در دوره‌ی ریاست تشکیلات امنیتی فلسطین در غزه، با سازمان امنیت اسراییل(شین بت) و ارتش اسراییل همکاری‌هایی علیه حماس داشت که می‌تواند حالا به ضررش تمام شود. دحلان علاوه بر دولت‌های منطقه، حمایت بعضی از چهره‌های سرشناس فلسطینی مثل سلام فیاض(نخست‌وزیر سابق) را نیز با خود می‌بیند.

اما سومین گزینه‌ی جانشینی عباس نه از حمایت دولت‌های عربی و غربی برخوردار است و نه سابقه‌ی همکاری با نیروهای امنیتی اسراییل را در کارنامه‌اش می‌بیند. مروان برغوثی، از سال 2002 در زندان‌های اسراییل به سر می‌برد و با محکومیت حبس ابد مواجه است، اما همچنان تأثیر بزرگی روی هر دو جریان اصلی صحنه‌ی سیاست فلسطین-حماس و فتح- می‌گذارد. برغوثی یکی از رهبران انتفاضه‌های اول و دوم است و دو سال پیش نیز خواهان قطع همکاری با اسراییل و آغاز انتفاضه‌ی سوم شد. برغوثی با توجه به حضور طولانی مدت در زندان و آشتی‌ناپذیری‌ای که پیشه کرده است، از معدود چهره‌هایی است که هم در میان افکار عمومی فلسطینی محبوبیتش را حفظ کرده است و هم می‌تواند باعث آشتی دوباره‌ی حماس و فتح شود. گر چه برغوثی هم با تشکیل دولت فلسطین در کنار دولت اسراییل و نه به جای دولت اسراییل موافق است، اما روش انتخابی او برای دستیابی به اهداف و آرمان‌های فلسطین متفاوت است. محمود عباس چشمش را به داخل فلسطین بسته است و تمام امیدش را معطوف نهادهای بین‌المللی کرده است. مروان برغوثی و همراهانش برعکس محمود عباس تمام امیدشان به جامعه‌ی مدنی فلسطینی است و به دنبال آماده کردن جامعه برای مبارزه‌ای مصمم، مداوم، مردمی و غیرخشونت‌آمیز هستند. ایده‌های برغوثی شاید بیش از حد آرمان‌گرایانه باشند، اما لابد بیشتر از حفظ و ادامه‌ی وضع موجود به دست دحلان و فرج مقبولیت عمومی خواهند داشت.

000_nic2003092985042

نسل اول بنیان‌گذار رهبران فلسطین اشغالی، با کنار رفتن یا مرگ محمود عباس به پایان راه می‌رسد. رهبران سازمان آزادیبخش و تشکیلات خودگردان تاکنون رهبرانی بودند که در اشغال 1948 از خانه‌هایشان رانده و اغلب آواره‌ی کشورهای دیگر شدند. نسل جدید، نسل جایگزین عباس‌ها و عرفات‌ها، رهبرانی خواهند بود که اغلب در فلسطین زاده شده‌اند و هزینه داده‌اند و زندگی کرده‌اند. به قدرت رسیدن گروه جدید، نسلی که با انتفاضه‌ی اول، اعلام تشکیل دولت فلسطین، و شکست وحدت فلسطینی‌ها پس از پیمان اسلو به بلوغ سیاسی رسید، می‌تواند نویدبخش دوران تازه‌ای از جنبش آزادی فلسطین باشد.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s