مذاکره به جای تانک

این یادداشت در هفته‌نامه‌ی دولت و ملت منتشر شده است.

جنبش حقوق مدنی سیاهپوستان آمریکایی در اوج به سر می‌برد، لیندون جانسون هنوز فرمان گسترش عملیات در جنگ ویتنام را صادر نکرده بود، قدس شرقی تحت اشغال اسراییل نبود، ماندلا تازه زندانی شده بود، و حسنعلی منصور نخست‌وزیر ایران بود. در چنان دنیایی بود که شورشیان کلمبیا برای برانداختن دولت مرکزی و جایگزینی آن با دولتی مارکسیستی، گروه فارک را تشکیل دادند. فارک در 1964 تشکیل شد، و حالا با امضای آتش‌بس نهایی با دولت، هم رهبران گروه و هم رهبران دولت کلمبیا امیدوارند در هفته‌های آینده پیمان صلح را بعد از پنجاه و دو سال امضا کنند و آن را به رفراندوم عمومی بگذارند. تعارض فارک و کلمبیا چند میلیون نفر را آواره کرد و سبب مرگ چندصدهزار نفر شد و پایانش قطعاً اتفاقی مثبت است. برون‌داد دیگر درگیری مسلحانه‌ی فارک چپ‌گرا با دولت مرکزی کلمبیا، کنار زده شدن سیاستمداران چپ‌گرا و سلطه‌ی تقریباً بی‌رقیب راست‌گرایان کلمبیایی بر عرصه‌ی سیاست در این کشور بوده است. در آمریکای لاتینی که دولت‌ها و چهره‌های چپ‌گرایش شهرتی جهانی دارند، کلمبیا نمونه‌ی نادری است. صلح بین فارک و دولت مرکزی کلمبیا با حمایت تمام‌عیار دولت کوبا(پدرخوانده‌ی چپ‌های آمریکای لاتین) همراه بوده است و اصلاً توافق آتش‌بس در هاوانا امضا شد. بخشی از راست‌گرایان کلمبیایی از جمله رییس‌جمهور سابق این کشور نیز مخالفتشان را با مذاکرات صلح اعلام کرده‌اند. جنگ داخلی کلمبیا یکی از طولانی‌ترین موارد درگیری گروه‌های شورشی با دولت مرکزی است، اما در طولانی بودن یکتا نیست. به حاشیه رفتن گروه‌های سیاسی دارای اشتراک فکری با مسلحان نیز ویژگی مشترکی در اغلب این درگیری‌هاست.

 27788209911_f39786182b_o-e1467045692656.jpg

درگیری داخلی ایرلند شمالی که با نام «مشکلات» شناخته می‌شود، در اواخر دهه‌ی شصت قرن بیستم آغاز شد. آغاز کار با اتحادیه‌ی احیای حقوق مدنی اقلیت کاتولیک ایرلند شمالی بود که جهت‌گیری خاصی درباره‌ی استقلال از انگلیس نداشت و صرفاً به دنبال احقاق حقوق از دسته رفته‌ی کاتولیک‌ها بود و گر چه جمهوریخواهان و طرفداران پیوستن ایرلند شمالی به جمهوری ایرلند حضور قابل توجهی در جنبش داشتند، اما اعضای برجسته‌ای از میان طرفداران اتحاد با انگلیس نیز در شورای اجرایی اتحادیه حضور داشتند. برخورد خشن دولت انگلیس با اعتراض‌های به حق این جنبش و اعزام ارتش برای سرکوب کامل آن، سبب بلند شدن صدای خشونت‌طلبان شد. سکان هدایت کار به تدریج در دستان ارتش جمهوریخواه ایرلند قرار گرفت که طرحش عملیات مسلحانه علیه انگلیس تا دستیابی به اتحاد ایرلند شمالی و جمهوری ایرلند بود. خشونت ارتش جمهوریخواه باعث به حاشیه رفتن صداهای مسالمت‌جو در جنبش حقوق مدنی کاتولیک‌ها، و کناره گرفتن طرفداران اتحاد با انگلیس از جنبش شد. یکشنبه‌ی خونین پایان کار مسالمت‌جویان بود. ارتش انگلیس به تظاهرات آرام و بی‌خشونتی که در یکشنبه، سی‌ام ژانویه‌ی 1972 از طرف اتحادیه‌ی حقوق مدنی سازمان‌دهی شده بود آتش گشود و 14 نفر را کشت. دوران تظاهرات آرام به پایان رسید، اتحادیه منحل شد، و ارتش جمهوریخواه وارد نبرد مسلحانه با ارتش و پلیس انگلیس و شبه‌نظامیان طرفدار انگلیس شد. درگیری تا توافق دو طرف در 1998 ادامه داشتند و نیروهای درگیر روی همدیگر 3532 نفر، از جمله 1935 را کشتند. در تمام این دوران، احزاب سیاسی متمایل به استقلال ایرلند شمالی از انگلستان، به شکل مشخص حزب شین فین(که بازوی سیاسی ارتش جمهوریخواه نامیده می‌شد) در حاشیه‌ی جریان قرار داشتند و بابت خشونت‌های همفکران مؤاخذه می‌شدند. زمین گذاشتن اسلحه از سوی ارتش جمهوریخواه(که با تلاش‌های بسیار رهبران شین فین هموار شد) و عادی‌سازی فضای سیاسی باعث شد شین فین وارد زمین بازی شود و چه در مجلس ایرلند و چه در مجلس ایرلند شمالی روندی صعودی در پیش گیرد. شین فین حالا دومین حزب بزرگ ایرلند شمالی و سومین حزب بزرگ جمهوری ایرلند است و دوباره به بازیگری تعیین‌کننده در عرصه‌ی سیاست این دو بدل شده است.

تقریباً همزمان با آغاز «مشکلات» در ایرلند شمالی، گروهی از ملی‌گرایان باسک در اسپانیا مبارزه‌ی خشونت‌آمیز خود با دولت استبدادی فرانکو را آغاز کردند. اتا گروهی غیرمذهبی، استقلال‌طلب و مارکسیست بود و هر سه ویژگی در تضاد مستقیم با دولت مادرید قرار داشت. دولت اسپانیا تمام نیروهای مخالف را سرکوب می‌کرد، اما با ترور نخست‌وزیر در سال 1973، اتا بدل به دشمن شماره‌ی یک دولت اسپانیا شد و از آنجا درگیری‌ها شکل دیگری به خود گرفت. اتا با اقدام به خشونت سعی در جلب توجه به مشکلات مردم باسک داشت و امیدوار بود با وادار کردن دولت به سرکوب و اصطلاحاً چرخه‌ی اقدام-سرکوب-اقدام، افراد بیشتری را جذب آرمان‌های اتا کند. مثل ایرلند شمالی هزینه‌ی اصلی را چپ‌گرایان اسپانیایی و بیشتر از آنها چپ‌گرایان باسک دادند. در طول چند دهه درگیری، اتا 829 نفر را کشت و حدود 250 نفر از اعضای اتا یا کسانی که به ایدئولوژی اتا نزدیک دانسته می‌شدند به دست نیروهای نظامی دولت اسپانیا و گروه‌های شبه‌نظامی ضداستقلال کشته شدند. چهره‌های سرشناسی از رهبران سیاسی چپ‌گرا در این میان بودند. دولت دموکراتیک اسپانیا به شکلی مداوم احزاب چپ‌گرای باسک را متهم به رابطه با اتا و غیرقانونی اعلام می‌کرد. در قرن 21، بعضی از رهبران سیاسی باسک تلاش‌های بسیاری برای ترک اسلحه و انحلال اتا انجام دادند و در نهایت در 2011 اتا پایان قطعی عملیات‌های تروریستی‌اش را اعلام کرد و گرچه هنوز منحل نشده است، اما طی مراحلی مشغول به امحای مهمات و تسلیحاتش بوده است. شاید عجیب به نظر برسد اما همان‌طور که قابل پیش‌بینی بود، اعلام خلع سلاح اتا با استقبال چپ‌گرایان غیرمسلح باسک، و عدم استقبال دولت اسپانیا روبه‌رو شد. از آغاز تلاش‌های رهبران سیاسی باسک برای انحلال اتا، احزاب چپ‌گرا روندی رو به رشد داشته‌اند. اتا برای ایجاد دولتی سوسیالیستی و حقوق مشروع مردم باسک دست به ترور می‌زد اما نتیجه‌اش حکومت بی‌وقفه‌ی راست‌گرایان و تضییع حقوق بدیهی مردم باسک بود.

درگیری دولت ترکیه با شورشیان کرد پ ک ک حدود چهل سال است که ادامه دارد. با به قدرت رسیدن حزب عدالت و توسعه و گفتمان و سیاست متفاوتی که این حزب ارائه می‌کرد، امیدهایی بود که این درگیری قدیمی نیز به پایان برسد. با برگزاری مذاکراتی طولانی، آرام آرام نگاه بدبینانه‌ی دولت مرکزی ترکیه به کردها زدوده می‌شد و قوانین استبدادی کنار می‌رفتند. حزب دموکراتیک خلق‌ها در شرایط امیدواری به عادی شدن عرصه‌ی سیاسی ترکیه پا به عرصه گذاشت و با رهبرانی کاریزماتیک توانست به نتیجه‌ی چشمگیری در انتخابات ترکیه دست پیدا کند و برای اولین بار در تاریخ ترکیه، حزبی با اکثریت کردی وارد مجلس شد. موقعیتی که می‌توانست باعث پایان کار تروریسم در ترکیه و پیشرفتی قابل توجه در حل مشکلات دولت ترکیه با شهروندان کرد ترکیه شود، با از سرگیری حملات پ ک ک و دولت ترکیه علیه یکدیگر از دست رفت. درگیری پ ک ک نه تنها باعث کاهش آرای حزب دموکراتیک خلق‌ها در انتخابات و رویگردانی مردم مناطق کردنشین از این حزب شد، بلکه باعث از دست رفتن پیشرفت‌هایی شد که در طی مذاکراتی دشوار و با ایفای نقشی عمده از طرف رهبران سیاسی کرد به دست آمده بود. برخورد قضایی‌ای که ظاهراً در انتظار نمایندگان حزب دموکراتیک خلق‌هاست، کمکی به بهبود وضعیت نخواهد کرد و تنها باعث ناامیدی از سیاست و افزایش نقش خشونت‌طلبان خواهد شد. تاریخ نشان داده است که نمی‌شود احتمال بالایی برای حل و فصل نظامی درگیری‌های چنددهه‌ای قائل شد. تنها در صورتی می‌توان امیدی به پایان درگیری‌ها داشت که نیروهای سیاسی مختلف ترکیه بتوانند دوباره پ ک ک و دولت را به نشستن بر سر میز مذاکره قانع کنند و سیاست از پشت توپ و تانک به پشت میز مذاکره بازگردد.

Advertisements

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s